1. Znaczenie daty sprawozdania dla rozliczania kosztów w CIT

Prowadzenie rzetelnej ewidencji rachunkowej, w tym ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, stanowi fundament prawidłowego wyliczenia dochodu, podstawy opodatkowania, odpisów amortyzacyjnych oraz należnego podatku dochodowego. W przypadku procesów restrukturyzacyjnych, takich jak łączenie się spółek lub przejęcia, podmiot będący sukcesorem generalnym wstępuje we wszelkie prawa i obowiązki podatkowe poprzedników, co obejmuje również wymóg złożenia zeznania rocznego oraz przekazania sprawozdania finansowego wraz z opinią i raportem audytora.

Moment sporządzenia sprawozdania finansowego ma bezpośrednie przełożenie na ujmowanie kosztów uzyskania przychodów na przełomie lat podatkowych. Za dzień sporządzenia raportu dla celów podatkowych uznaje się datę złożenia podpisów przez osobę prowadzącą księgi rachunkowe oraz kierownika jednostki pod wstępną wersją sprawozdania. Zależnie od charakteru wydatków obowiązują następujące reguły ich potrącalności:

• Koszty bezpośrednio związane z przychodami – wydatki dotyczące przychodów danego roku podatkowego, poniesione po jego zakończeniu, ale do dnia sporządzenia sprawozdania finansowego (nie później jednak niż do upływu terminu na złożenie zeznania CIT), zalicza się do kosztów roku, w którym osiągnięto odpowiadające im przychody.
• Koszty bezpośrednie poniesione po dacie sprawozdania – wydatki poniesione po dniu podpisania sprawozdania finansowego (lub po terminie złożenia zeznania) są potrącalne dopiero w roku podatkowym następującym po roku, za który sporządzany jest raport. Zasada ta pozostaje niezmienna nawet wtedy, gdy sprawozdanie zostanie później skorygowane przed zatwierdzeniem na skutek istotnych zdarzeń lub uwag audytora.
• Koszty pośrednie (ogólne koszty funkcjonowania) – wydatki niemające bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego z konkretnym przychodem, w tym koszty badania sprawozdania przez biegłego rewidenta oraz opłaty za jego publikację i ogłoszenie, stanowią koszt uzyskania przychodów w dacie ich faktycznego poniesienia.

2. Obowiązkowe badanie sprawozdania przez biegłego rewidenta

Celem profesjonalnego audytu finansowego jest uzyskanie pisemnej opinii oraz raportu biegłego rewidenta potwierdzających, że sprawozdanie zostało przygotowane na bazie prawidłowo prowadzonych ksiąg, zgodnie z ciągłymi zasadami rachunkowości oraz przepisami prawa i statutem, a także że rzetelnie i jasno prezentuje sytuację majątkową, wynik finansowy i rentowność firmy. Audytor weryfikuje również spójność sprawozdania z działalności z danymi zawartymi w części finansowej.

Ustawowy obowiązek badania sprawozdań finansowych obejmuje dwie główne kategorie podmiotów:

• Jednostki zobowiązane bezwarunkowo – grupy kapitałowe (w zakresie raportów skonsolidowanych), jednostki sporządzające raporty według Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (MSR), spółki przejmujące i nowo zawiązane w roku połączenia, a także kontynuujące działalność banki, zakłady ubezpieczeń i reasekuracji, SKOK-i, fundusze inwestycyjne i emerytalne, alternatywne spółki inwestycyjnych, krajowe instytucje płatnicze, instytucje pieniądza elektronicznego oraz spółki akcyjne (z wyłączeniem będących w organizacji).
• Pozostałe jednostki po przekroczeniu limitów – podmioty kontynuujące działalność (np. spółki z o.o., spółki osobowe), które w poprzedzającym roku obrotowym spełniły co najmniej dwa z trzech kryteriów: średnioroczne zatrudnienie na poziomie minimum 50 pełnych etatów, suma aktywów bilansu stanowiąca równowartość co najmniej 2 500 000 euro (limit podwyższony do 3 125 000 euro) lub przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych w wysokości minimum 5 000 000 euro (limit podwyższony do 6 250 000 euro).

3. Sankcje karne, skarbowe i przymus sądowy za niedopełnienie obowiązków

Ustawodawca zabezpieczył wykonanie obowiązków sprawozdawczych na trzech niezależnych płaszczyznach prawnych: bilansowo-karnej, karno-skarbowej oraz rejestrowej. Przestępstwa związane z zaniechaniem sprawozdawczości mają charakter formalny – do ich zaistnienia nie jest wymagane wystąpienie jakiejkolwiek szkody majątkowej, choć w każdym przypadku ocenia się stopień społecznej szkodliwości czynu.